W sołectwach gminy Trzebinia coraz częściej słychać pytania o to, czy z funduszu sołeckiego powinno się finansować remonty szkół, przedszkoli oraz doposażenie OSP. Na zebraniach mieszkańcy postulują, by środki te przeznaczać przede wszystkim na integrację, kulturę i rekreację, a nie na łatanie gminnego budżetu.

Jak się dzieli fundusz sołecki?

Głos decydujący ma zebranie wiejskie. Zanim jednak jego uczestnicy zagłosują, sołtys otrzymuje z urzędu informację o wysokości funduszu na kolejny rok. Zwykle jest to kilkadziesiąt tysięcy złotych, zależnie od liczby mieszkańców. Wraz z kwotą urząd przekazuje przypomnienie, że środki można wydawać wyłącznie na zadania mieszczące się w „ustawowych zadaniach gminy”.

Następnie do sołtysów spływają wnioski ze szkół, przedszkoli, kół gospodyń wiejskich, OSP oraz od pojedynczych mieszkańców. Często to sami urzędnicy sugerują, jakie potrzeby warto dofinansować, bo w głównym budżecie brakuje na nie środków i z tego powodu mogą nie zostać zrealizowane i wieś rzuca cały swój fundusz np. na projekt budowy drogi, podczas gdy inny projekt funduje już budżet gminy..

Po otrzymaniu kompletu wniosków urzędnicy (głównie skarbnik gminy) weryfikują zgodność propozycji z przepisami i taki katalog potrzeb trafia na zebranie wiejskie. Zebranie bardzo rzadko kwestionuje tę wersję. Tu warto zaznaczyć, że  orzecznictwo nadzorujących gminne finanse RIO, nie jest jednoznaczne jeśli chodzi o kwalifikowanie wydatków z funduszy sołeckich To co dozwolone jest na Śląsku lub w innym regionie, niekoniecznie przechodzi w Małopolsce lub odwrotnie.

Czy Fundusz Sołecki służy mieszkańcom?

Od lat w wielu sołectwach w FS pojawiają się podobne cele główne: drobne remonty w szkołach i przedszkolach, dokumentacje techniczne potrzebne do inwestycji drogowych, doposażenie OSP. Mieszkańcy coraz częściej pytają jednak, czy właśnie taki jest sens funduszu sołeckiego. 

Na zebraniach w Dulowej i Myślachowicach pojawiały się głosy, że fundusz powinien przede wszystkim łączyć ludzi, a nie wyręczać gminę w utrzymaniu infrastruktury. Przykładem jest sytuacja w Dulowej – zebranie pierwotnie obniżyło kwotę na remont szkolnych toalet, ale na kolejnym (bo pierwsze okazało się nieprawomocne) – przy większej frekwencji zwolenników „pomocy dzieciom” – przywrócono wcześniejszą propozycję sołtyski.

Wyraźnie więc widać, że wynik głosowania zależy od mobilizacji mieszkańców, a nie od rzeczywistej debaty nad tym, kto powinien finansować szkoły czy straż pożarną.

Temat ten, na razie bardzo subtelnie, pojawił się na komisji spraw społecznych, na której obecni byli m.in. dyrektorzy przedszkoli wiejskich, systematycznie składający wnioski do funduszy sołeckich i bardzo ceniący sobie to źródło wsparcia. Jednak zarówno dyrektorzy, jak i część radnych, np. mający sporo ciekawych przemyśleń Jarosław Kurdziel,  doskonale zdaje sobie sprawę, że remonty w placówkach edukacyjnych powinien unieść budżet gminy, ale że nie unosi, to potrzeby trzeba finansować z wszelkich możliwych źródeł. 

Między inwestycją a integracją

Projekty zgłoszone w gminie Trzebinia na 2026 rok potwierdzają utrzymującą się tendencję: większość sołectw wciąż przeznacza środki na drobne prace techniczne. Dulowa: na remont szkolnych łazienek, renowację ogrodzenia placu zabaw, doposażenie OSP. Myślachowice: na malowanie w przedszkolu, nową wykładzinę w szkole, odnowienie zieleni. Młoszowa i Piła Kościelecka: na projekty oświetlenia ulic. Czyżówka: na dokumentację budowy ul. Hrabiego Potockiego - jedyny wydatek na 2026 rok..

W niemal każdym sołeckim budżecie pojawia się punkt „doposażenie OSP”. Strażacy, jako jedna z najbardziej aktywnych grup w lokalnych społecznościach, naturalnie przyciągają wsparcie, choć również i tu mieszkańcy zaczynają dyskutować, czy to fundusz sołecki powinien wspierać straż, czy bezpośrednio gmina.

W Myślachowicach podkreślano, że środki z funduszu powinny trafiać głównie na działania integrujące społeczność.

Wszystko to pokazuje rosnącą świadomość mieszkańców – Fundusz Sołecki powinien być narzędziem oddolnych inicjatyw, a nie „łataniem dziur” w budżecie gminy.

I choć nie sposób odmówić wartości projektom poprawiającym bezpieczeństwo – takim jak doposażenie OSP czy oświetlenie ulic, to jeśli na tym skupia się większość wydatków, fundusz traci społeczny charakter. 

Mieszkańcy wielu sołectw coraz częściej chcą, by pieniądze wspierały: warsztaty i zajęcia dla mieszkańców, spotkania i wydarzenia sąsiedzkie, inicjatywy młodzieżowe, działania dla seniorów, festyny i wspólne akcje. To właśnie takie projekty budują więzi i poczucie wspólnoty – i w pełni mieszczą się w ustawowych ramach funduszu. 

Nie można jednak nie zauważyć, że Regionalne Izby Rachunkowe w różnych regionach odmiennie interpretują dopuszczalne wydatki z funduszu sołeckiego. W niektórych województwach pozwalają na finansowanie spotkań integracyjnych, imprez mieszkańców czy paczek mikołajkowych, w innych - uznają to za niezgodne z prawem. Dlatego trzeba śledzić orzecznictwo RIO, by uniknąć błędów.

Patrząc w przyszłość

Trzebinia – podobnie jak wiele gmin w Małopolsce – stoi dziś przed pytaniem: czy Fundusz Sołecki ma bardziej służyć utrzymaniu infrastruktury, czy wzmacnianiu lokalnych wspólnot? Odpowiedź zależy od mieszkańców, którzy na zebraniach decydują, czy środki pójdą bardziej w beton, czy w relacje.

W 2026 r. nic się nie zmieni. Być może rok 2027 będzie momentem, w którym sołectwa odważniej sięgną po projekty społeczne i postawią na oddolne działania w tym zakresie dla dobra wspólnego.

Propozycje podziału Funduszy Sołeckich na 2026 rok, złożone do Urzędu Miasta w Trzebini po zebraniach wiejskich

Bolęcin

- budowa placu zabaw przy szkole 62 929 zł

- doposażenie jednostki OSP 500 zł

Czyżówka

- opracowanie projektu budowy ulicy Hrabiego Potockiego 49 094 zł

Dulowa

- remont łazienek w budynku Szkoły Podstawowej w Dulowej 20 000 zł

- projekt oświetlenia ul. Brzozowej 13 000 zł

- renowacja ogrodzenia placu zabaw przy budynku OSP 10000 zł

- doposażenie sołectwa (zakup nagrzewnic)3000 zł

- doposażenie jednostki OSP 17429 zł

Karniowice

- wykonanie projektu mostku na Błoniach Karniowickich 20 000 zł

- odnowienie ławek przy domu kultury 10 000 zł

- renowacja Błoń Karniowickich 15 000 zł

- remont łazienek w budynku szkoły Podstawowej w Dulowej 10 000 zł

- zakup ław biesiadnych 8429 zł

Lgota

- doposażenie WDK 10 000 zł

- zakup i montaż tablic ogłoszeniowych 16 500 zł

- zakup donic 4000 zł

- doposażenie Szkoły Podstawowej 10 000 zł

- zakup wyposażenia dla OSP 22 929 zł

Młoszowa

- opracowanie projektu oświetlenia ul. Wrzosowej 14000 zł

- doposażenie jednostki OSP 10000 zł

- remont pomieszczeń w budynku Zespołu Szkolno–Przedszkolnego 24 429 zł

- remont pomieszczeń w domu kultury 15 000 zł

Myślachowice

- malowanie ścian w budynku przedszkola samorządowego 15 000 zł

- zakup i montaż wykładziny podłogowej do salach lekcyjnych w szkole 26 300 zł

- doposażenie domu kultury 1000 zł

- renowacja zieleni w parku 21129 zł

Piła Kościelecka

- realizacja II etapu oświetlenia ul. Kolejowej 15 000 zł

- opracowanie koncepcji zagospodarowania terenu przy domu kultury 23 800 zł

- doposażenie jednostki OSP w Bolęcinie 2000 zł

- doposażenie placu zabaw przy budynku domu kultury 10 840 zł

- opracowanie projektu montażu huśtawek i kosza do koszykówki przy domu kultury 2500 zł

- projekt oświetlenia ul. Europejskiej 9289 zł

Płoki

- doposażenie OSP 5400 zł (na automatyczny defibrylator AED)

- zagospodarowanie placu widokowego 58 029 zł

Psary

- doposażenie SP (remont parkietu) 15 000 zł

- doposażenie jednostki OSP 10 000 zł

- montaż nowego planu wsi koło przystanku 7500 zł

- projekt oświetlenia ul. Modrzewiowej 12 500 zł

- doposażenie domu kultury 8000 zł

- promowanie sołectwa 10 429 zł

Wiesz, że:

Sieć Obywatelska Watchdog zwraca uwagę, że Regionalne Izby Rachunkowe w różnych regionach odmiennie interpretują dopuszczalne wydatki z funduszu sołeckiego. W niektórych województwach pozwala się na finansowanie spotkań integracyjnych, imprez mieszkańców czy paczek mikołajkowych, w innych uznaje się to za niezgodne z prawem. Dlatego każda gmina musi śledzić orzecznictwo swojej RIO, by uniknąć błędów.